Kobiety poza rynkiem pracy

Czy zastanawiałeś/aś się kiedyś, dlaczego tak wiele kobiet nie pracuje zawodowo? To nie kwestia „przypadku” ani „ wygody”. Stoją za tym zjawiskiem konkretne dane i  jeszcze bardziej konkretne powody.

Jeśli chcesz przekonać się, czy ten temat dotyczy Ciebie, kogoś z rodziny lub znajomych, chcesz dowiedzieć się czym jest bierność zawodowa i dlaczego powrót do pracy bywa tak trudny – czytaj dalej.

Co mówią dane?

Z Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) za III kwartał 2025 roku wynika, że:

• współczynnik aktywności zawodowej w grupie 15-89 lat wynosi 52,8% dla kobiet i 65,8% dla mężczyzn.
• Osoby pracujące stanowiły 57,2% ludności w wieku 15-89 lat
• Aż 60% osób biernych zawodowo to kobiety
• 47,2% kobiet w wieku 15-89 lat pozostaje biernych zawodowo. Dla porównania – wśród mężczyzn ten wskaźnik wynosi 34,2%.

Dane pokazują jasno: kobiety znacznie częściej niż mężczyźni wypadają z rynku pracy i stają się bierne zawodowo. Oznacza to, że nie pracują i nie szukają pracy. Jedną z kluczowych przyczyn są obowiązki rodzinne – dotyczą 11,3% kobiet i tylko 1,1% mężczyzn.

Może Ci się wydawać, że 11,3% to niewiele. Ale spójrz szerzej: w tej grupie 53,6% to kobiety na emeryturze, 19,8% to uczennice i studentki, a 7,2% to kobiety nieaktywne zawodowo z powodu choroby lub niepełnosprawności (BAEL, Wykres nr 12: struktura osób biernych zawodowo w wieku 15-74 lata według płci i przyczyn bierności w 3 kwartale 2025 r. w %). To oznacza, że nadal spora liczba kobiet nie pracuje i nie szuka pracy właśnie z powodów rodzinnych.

Dlaczego tak się dzieje?

To kobiety częściej niż mężczyźni przerywają swoją karierę zawodową. Częściej też rezygnują z pracy, żeby zająć się obowiązkami domowymi – wychowywaniem dzieci czy opieką nad bliskimi.

Z raportu „Mama wraca do pracy – bariery behawioralne i kierunki wsparcia” Polskiego Instytutu Ekonomicznego wynika, że aż 30% matek dzieci w wieku 1-9 lat nie pracuje zawodowo. To pokazuje, że to zjawisko jest bardzo powszechne.

W tym samym raporcie czytamy, że brak pracy z powodu opieki nad dzieckiem deklaruje aż 77% niepracujących kobiet, których najmłodsze dziecko ma 1-3 lata. Wśród matek dzieci w wieku 7-9 lat ten odsetek spada do 56%.

Część kobiet (16%) wskazuje też inny problem – trudność w znalezieniu odpowiedniej pracy. Chodzi o taką, która odpowiada ich kompetencjom i jednocześnie pozwala łączyć życie zawodowe z rodzinnym. Co ważne – im starsze dziecko i im dłuższa przerwa w pracy, tym częściej pojawia się ten problem.

Z czego to wynika?

Przede wszystkim duże znaczenie mają normy społeczne i kulturowe. Wciąż silne jest przekonanie, że to kobieta „powinna” zajmować się dziećmi i osobami zależnymi – starszymi, chorymi czy z niepełnosprawnościami. Widać to także w korzystaniu z urlopów rodzicielskich i opiekuńczych.

Drugim powodem są różnice w zarobkach. Kobiety średnio zarabiają mniej niż mężczyźni. W praktyce oznacza to, że po przeliczeniu kosztów opieki nad dzieckiem często bardziej opłaca się, aby to kobieta została w domu.

Problemem jest również ograniczony dostęp do żłobków, przedszkoli i usług opiekuńczych. A jeśli już są dostępne – często są bardzo drogie. W efekcie ktoś w rodzinie musi przejąć opiekę – i najczęściej jest to kobieta.

Kolejna kwestia to organizacja pracy. Wiele firm nadal nie oferuje elastycznych godzin pracy ani pracy zdalnej w takim zakresie, który realnie pozwala łączyć pracę z opieką nad dziećmi.

A co, jeśli chcesz wrócić na rynek pracy?

Wtedy pojawiają się konkretne pytania i wątpliwości:

• Czy chcę zostawić moje dziecko pod opieką innych ludzi?
• Czy znajdę miejsce w żłobku lub przedszkolu?
• Czy praca będzie mi się opłacać?
• Czy po pracy będę mieć czas i siłę dla mojej rodziny?
• Czy pogodzę pracę z obowiązkami domowymi?
• Czy nadal jestem „wystarczająco dobra?”

To jednak nie wszystko.

Dochodzi przekonanie, że posiadane umiejętności i kwalifikacje nie są już wystarczające, że zostałaś w „tyle”. Brakuje Ci też wiedzy, na temat możliwości skorzystania z darmowych kursów i szkoleń, dzięki którym mogłabyś się dokształcić.

Często też, nie wiesz, z jakiego bezpłatnego wsparcia możesz skorzystać, aby ułatwić sobie powrót na rynek pracy.

Pojawia się także obawa, czy dla pracodawcy będziesz atrakcyjną kandydatką do pracy – zwłaszcza w kontekście ewentualnych zwolnień, czy opieki nad chorym dzieckiem.

Problemem też, staje się brak możliwości pracy zdalnej lub elastycznych godzin pracy oraz niepewność, czy uda się znaleźć pracę – na podobnym do zajmowanego wcześniej – stanowisku, czy trzeba będzie się przebranżowić.

Wszystko to sprawia, że cały proces podejmowania decyzji o powrocie do pracy jest niezwykle skomplikowany i stresujący. W efekcie wiele kobiet nie podejmuje żadnych działań i na długo pozostaje bierna zawodowo.

Dodatkowe czynniki

Miejsce zamieszkania

Na wsi – mniej ofert pracy, trudniejszy dojazd. Dostęp do żłobków i przedszkoli jest ograniczony a często nawet niemożliwy. Często też pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz przywiązanie do tradycyjnych ról społecznych sprawia, że kobiety na wsi częściej nie podejmują pracy lub pracują nieregularnie albo dorywczo.

W mieście – jest większy wybór ofert pracy i możliwości świadczenia pracy zdalnej czy elastycznych godzin pracy, więcej możliwości zapewnienia dziecku opieki. Ale miasto, to także wysokie koszty życia (w tym opieki nad dziećmi) i większa konkurencja na rynku pracy.

Wykształcenie

Im wyższe wykształcenie, tym większa szansa na pracę i lepsze warunki pracy.

Kobiety z wyższym wykształceniem rzadziej są bierne zawodowo. Maja większy dostęp do lepiej płatnych zawodów, częściej są zatrudniane na umowę o pracę lub prowadzą własną działalność.

Kobiety z niższym wykształceniem częściej pracują na gorzej płatnych stanowiskach, są narażone na niestabilne zatrudnienie i mniejsze możliwości rozwoju.

Jak wrócić na rynek pracy? Zacznij od małego kroku

Nie czekaj na idealny moment. Sprawdź oferty pracy (również te w Powiatowym Urzędzie Pracy), zobacz, czego oczekują pracodawcy. Samo rozeznanie rynku daje Ci większą pewność i pokazuje, od czego zacząć.

Uzupełnij swoje kwalifikacje

Nie musisz od razu robić dużych zmian. Wystarczy jeden kurs, szkolenie online. Są różne miejsca, gdzie wiedzę możesz zdobyć zupełnie za darmo – chociażby na platformach edukacyjnych (NAVOICA, Akademia PARP itp.). Możesz również wziąć udział w bezpłatnych warsztatach o różnorodnej tematyce. To pomoże Ci odświeżyć wiedzę i poczuć, że znowu jesteś „na bieżąco”.

Skorzystaj ze wsparcia

Nie musisz działać sama. Skorzystaj ze wsparcia doradcy zawodowego, weź udział w bezpłatnych warsztatach i szkoleniach organizowanych przez takie instytucje, jak: powiatowy urząd pracy czy wojewódzki urząd pracy. Taką pomoc uzyskasz na przykład w Centrum Poradnictwa Zawodowego (CPZ) w Wojewódzkim Urzędzie Pracy w Krakowie. Warto sprawdzić, z jakiego wsparcia możesz tam skorzystać.

Zadbaj o swoją pewność siebie

Twoje doświadczenie nie znika – tylko czasem trzeba je nazwać na nowo.

Daj sobie czas

Nie wszystko musi wydarzyć się od razu. Powrót na rynek pracy to proces, nie jednorazowa decyzja.

Podsumowanie

Kobietom w Polsce nadal jest trudniej funkcjonować na rynku pracy. Najczęściej blokują je obowiązki opiekuńcze, brak możliwość pracy zdalnej, elastycznych godzin pracy i przerwy w zatrudnieniu.

Jednak możliwości wsparcia rosną.

Kluczowe są:

• edukacja,
• rozwój kompetencji,
• stopniowy powrót do aktywności zawodowej.

Zmiana jest możliwa, ale nie musi być szybka. Wystarczy, że będzie Twoja.