Warsztaty „Wprowadzenie do metody Portfolio” część 2

Jak metoda portfolio wspiera edukatorów?

Metoda portfolio pomaga edukatorom:

• lepiej rozumieć, co naprawdę potrafią, jak pracują i jakie efekty przynosi ich działalność.

Dzięki regularnemu dokumentowaniu i analizowaniu procesów edukatorzy:

• widzą pełen obraz swojej pracy, nie tylko końcowy efekt,
• potrafią nazwać swoje mocne strony (np. komunikacja, animacja, praca procesowa, kreatywność),
• zauważają obszary do rozwoju, które wcześniej były „niewidoczne”,
• uczą się refleksji nad własną praktyką — co działa, co warto zmienić, co rozwija uczestników,
• zaczynają traktować swoją pracę jako proces edukacyjny, a nie tylko prowadzenie zajęć.

Portfolio działa trochę jak lustro kompetencyjne — pozwala zobaczyć siebie w działaniu.

Efekty stosowania metody

Wykorzystanie metody Portfolio zdecydowanie może ułatwić diagnozowanie kompetencji uczestników zajęć i przedsięwzięć realizowanych w instytucjach kultury i jest narzędziem, które pozwala edukatorowi:

• obserwować postępy uczestników w czasie,
• identyfikować ich mocne strony, talenty i preferencje,
• zauważać trudności i reagować na nie wcześniej,
• prowadzić rozmowy rozwojowe oparte na faktach a nie intuicji,
• wspierać uczestników w budowaniu samoświadomości i odpowiedzialności za własny rozwój.

Korzystanie z metody Portfolio pomaga edukatorowi pracować bardziej świadomie, celowo i refleksyjnie oraz daje większe możliwości oceny. Ułatwia ocenę pracy na podstawie konkretnych dowodów: notatek, refleksji, zdjęć, nagraań, czy pracah uczestników.

Czy korzystanie z metody portfolio ma wpływ na rozwój zawodowy?

Korzystanie z metody Portfolio może mieć istotny wpływ na rozwój zawodowy.

Umożliwia systematyczne gromadzenie i prezentowanie swoich umiejętności, doświadczeń i osiągnięć. Pomaga uświadomić, ile tak naprawdę posiadamy kompetencji, których dotąd tak naprawdę nie były zauważane. Prawdopodobnie każdy nie do końca jest świadomy wszystkich swoich kompetencji. Już sami zdiagnozowanie i nazwanie posiadanych kompetencji to istotny krok w kierunku ich wzmocnienia. Korzystanie z metody Portfolio skutecznie rozwija m.in. umiejętność dokumentowania i prezentowania efektów, refleksyjność, kreatywność, komunikację. Ułatwia dokumentowanie i prezentowanie efektów pracy a dla instytucji kultury jest świetnym narzędziem do:

• ewaluacji projektów,
• sprawozdawczości,
• komunikacji z rodzicami, partnerami i instytucją,
• budowania wizerunku domu kultury,
• prezentowania efektów na wystawach, pokazach, spotkaniach.

Tworząc portfolio już nie musimy „opowiadać, co robimy”, a pokazujemy proces i rozwój. Portfolio, łączy edukację formalną, poza formalną i nieformalną.

Czy Portfolio wzmacnia poczucie sensu pracy edukatorów?

Tak, ponieważ pozwala zobaczyć realny wpływ pracy na:

• rozwój uczestników,ich postawy i kompetencje,
• wzrost odwagi, kreatywności, samodzielności,
• efekty, które wcześniej były „niewidoczne”.

To narzędzie, które buduje poczucie misji i sprawczości. Metoda portfolio nie tylko wspiera rozwój tych kompetencji ale przede wszystkim zwraca uwagę na istotną rolę kompetencji przyszłości zarówno u edukatorów jak i uczestników zająć i przedsięwzięć.

Edukatorzy kultury posiadają kompetencje przyszłości, takie jak kreatywność, refleksyjność, komunikacja i umiejętność projektowania procesów edukacyjnych. Dzięki metodzie portfolio rozwijają te same kompetencje u swoich podopiecznych, wzmacniając ich samoświadomość, odwagę, współpracę i odpowiedzialność za własny rozwój. Portfolio staje się narzędziem, które łączy edukatora i uczestnika w jednym procesie — procesie uczenia się przez całe życie.

Dlaczego ważne jest, aby edukatorzy budowali świadomość kompetencji zarówno swoich jak i uczestników realizowanych wydarzeń?

Odpowiadając na to pytanie trzeba wyjść od definicji kompetencji. Kompetencja to szeroko rozumiana zdolność podejmowania określonych działań i wykonywania zadań z wykorzystaniem efektów uczenia się i własnych doświadczeń.
W zależności od kontekstu, kompetencje mogą obejmować np. zakres działania, zakres uprawnień do podejmowania decyzji, merytoryczne przygotowanie do wykonania określonego zadania, predyspozycje danej osoby, jej uzdolnienia oraz dotychczasowe doświadczenie.

Edukatorzy powinni budować świadomość kompetencji u uczestników, ponieważ to połączenie wiedzy, umiejętności i postaw sprzyja ich łączeniu i rozwojowi. Kompetencje kluczowe są niezbędne dla efektywnego funkcjonowania w otaczającym je świecie, w tym w gospodarce opartej na wiedzy, w kontekście zmieniających się rynków pracy oraz technologii. Edukatorzy, którzy są świadomi metod uczenia się i tworzą przestrzeń edukacyjną, mogą skutecznie rozwijać te kompetencje, co przekłada się na lepsze podejście do nauki i życia. Niestety ciągle jeszcze większość uczestników zajęć w instytucjach kultury: nie potrafi nazwać swoich mocnych stron i nie widzi własnych postępów, często nie łączy działań twórczych z kompetencjami przyszłości, a nawet nie ma nawyku refleksji nad tym, czego się nauczyli.

To właśnie edukator, który pomaga im to zobaczyć, buduje ich samoświadomość i poczucie sprawczości. Już samo nazwanie kompetencji wzmacnia poczucie wartości. Kompetencja nie tworzą się same: trzeba je przede wszystkim zauważyć. Zapotrzebowanie na nowe kompetencje rośnie szybciej niż ich podaż a współczesny świat i rynek pracy wymagają samoświadomości kompetencyjnej i bardzo istotnym jest, aby wiedzieć:

• co wiem i potrafię
• że potrafię to udowodnić
• że potrafię o tym opowiedzieć

Podczas zrealizowanych warsztatów „Wprowadzenie do metody Portfolio”, uczestnicy wykonując jedno z ćwiczeń mieli za zadanie wypisać wszystkie kompetencje, jakie posiadają. W większości przypadków było to początkowo bardzo trudne zadanie. Często padały stwierdzenia „ale przecież ja nie mam żadnych kompetencji” lub „ja nie mam zbyt wielu kompetencji”. To stwierdzenie zawsze spowodowane było brakiem świadomości czym są kompetencje i brakiem zdolności nazywania ich.  Uczestnikom zdecydowanie łatwiej było wskazywać kompetencje swoich koleżanek/kolegów – w myśl zasady „cudze chwalicie, swego nie znacie”. Już samo uświadomienie uczestników, że

Podczas warsztatów rozmawialiśmy także o tym, że zdecydowanie rośnie znaczenie kompetencji w tym szczególnie kompetencji przekrojowych, zwanych też w literaturze „transwersalnymi”

Czym są kompetencje transwersalne?

Kompetencje te ujawniają się w zachowaniu oraz postawach. Posiadanie określonych cech bądź umiejętności zaczyna być tym samym oceniane równie wysoko co wiedza branżowa i postrzegane jako gwarancja skutecznej współpracy. Oczywiście że nie możemy doprowadzać do absurdu mówiąc, że np. hydraulikowi czy programiście wystarczy umiejętność komunikacji bez odpowiednich kompetencji zawodowych. Ale aby zarządzać swoimi „twardymi umiejętnościami”, dana osoba musi również posiadać odpowiednie tzw. „umiejętności miękkie”.

Wyniki Badania Kapitału Ludzkiego[1], czyli największego polskiego badania rynku pracy, wskazują na istotne deficyty dzisiejszej młodzieży w odniesieniu do kompetencji społecznych oraz cech gwarantujących odpowiednią jakość wykonanej pracy. Do podobnych wniosków dochodziliśmy podczas zrealizowanych warsztatów: młodym osobom wchodzącym na rynek pracy brakuje kompetencji miękkich, takich jak utrzymywanie kontaktów, komunikatywność, kultura osobista, umiejętność autoprezentacji. Edukatorzy często zwracali uwagę na pewne braki (i to nie tylko wśród osób młodych)  w zakresie poczucia odpowiedzialności, dyscypliny, uczciwości, wiarygodności, pracowitości, staranności oraz dokładności.

Podczas warsztatów edukatorzy często wskazywali na to, że właśnie podczas realizowanych w instytucjach kultury najróżniejszych aktywności: zajęć, warsztatów, organizowanych wydarzeń, konkursów itp. zarówno edukatorzy jak i odbiorcy/uczestnicy nabywają nowe kompetencje i ustawicznie rozwijają kompetencje już posiadanie. Przecież dziecko, które uczęszcza na zajęcia taneczne, uczy się nie tylko tańca, ale także komunikacji, współpracy i pracy w zespole, punktualności, pracy pod presją czasu, krytycznego myślenia czy nawet wystąpień publicznych.

Dlaczego dokumentowanie kompetencji metodą portfolio jest tak ważne?

Portfolio to OSOBISTE ARCHIWUM kompetencji- zawierające:

• dokumenty
• zdjęcia
• nagrania
• certyfikaty
• refleksje i opisy działań

Portfolio pokazuje proces, nie tylko efekt. Tworząc portfolio można o  wiele więcej powiedzieć o sobie. Twórca swojego portfolio widzi: jak zaczynał, co poprawiał, czego próbował, co mu wyszło i co było trudne.

Tworzenie własnego portfolio uczy, że rozwój to droga, a nie „ładny rysunek na koniec”.

O tym, dlaczego Wojewódzki Urząd pracy zrealizował warsztaty „Wprowadzenie do metody Portfolio” dla edukatorów, zapraszając do współpracy właśnie instytucje kultury, przeczytacie Państwo w trzeciej części materiału.

---

[1] Bilans Kapitału Ludzkiego – Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych – Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie