Starzenie się a zdolność do pracy

Dwóch mężczyzn w warsztacie stoi obok siebie ze skrzyżowanymi ramionami — po lewej starszy, łysy mężczyzna z siwą brodą w ciemnym kombinezonie, po prawej młodszy z długimi włosami i czapką z daszkiem w szarym swetrze i granatowych ogrodniczkach; w tle sprzęt i narzędzia warsztatowe.

Raport
Wiedza
poniedziałek, 06 lipca 2026

Najważniejsze wnioski z badania warunków wydłużania aktywności zawodowej w Małopolsce.

Starzenie się to nie tylko wiek

Biologiczne starzenie się jest widoczne od 45. roku życia, jednak „starość” ma nie tylko wymiar biologiczny, ale też np. społeczny. Stąd pewnie powiązanie „starości” z osiągnięciem wieku emerytalnego, z którym często wiążą się również zmiany statusu społecznego. Granica jest jednak umowna i nie zawsze odzwierciedla realne możliwości czy kondycję danej osoby.

Nauki społeczne wiążą starzenie się i starość ze spadkiem zdolności do pełnienia ról społecznych. W wielu przypadkach wraz z wydłużeniem się życia człowieka, wydłuża się również okres jego funkcjonowania bez cech przypisywanych starości. Stąd koncepcja tzw. wieku funkcjonalnego, według której starość jest mierzona nie liczbą przeżytych lat, ale parametrami zdrowia fizycznego, cechami fizjologicznymi, aktywnością i sprawnością psychiczną. Według tych kryteriów, u jednych starość może zaczynać się po 65. roku życia, ale może też mieć początek dopiero w 75. roku życia, czy już w wieku 40 lat.

Jak zmienia się organizm wraz z wiekiem?

Niewątpliwie wraz z wiekiem zmieniają się możliwości wykonywania pracy. Jest to spowodowane głównie obniżaniem się wydolności i sprawności fizycznej oraz niektórych sprawności psychofizycznych. Zmiany te mogą być widoczne już od około 45. roku życia.

Najczęściej pogarszają się:

wzrok, słuch i równowaga,
szybkość reakcji,
koordynacja ruchowa,
tempo wykonywania ruchów,
siła mięśni i sprawność manualna.

U części osób pojawia się także ograniczenie ruchomości stawów lub szybsze zmęczenie organizmu.

Starzenie się, a zdolność uczenia się

Dobra wiadomość jest taka, że mózg nie przechodzi na emeryturę razem z nami. Mimo zmian związanych z wiekiem osoby dojrzałe nadal mogą skutecznie uczyć się nowych rzeczy, zdobywać kwalifikacje i rozwijać kompetencje.

Uczenie się zależy od potrzeb i motywacji związanej z treścią uczenia, od tempa stosowanych bodźców. To nie wiek utrudnia naukę, lecz nadmiar informacji i presja czasu. Gdy tempo jest zbyt szybkie, to narastający niepokój, a nie organiczne zmiany w mózgu, utrudnia koncentrację i zapamiętywanie. Badania pamięci wykazują, że choć z wiekiem nieco słabnie pamięć świeża, to mózg nadal świetnie sobie radzi z przetwarzaniem wiedzy.. Naukowcy przypuszczają, że ma to związek z mechanizmem zapominania, który ma charakter obrony psychicznej przed nadmiernym obciążeniem liczbą bodźców.

Jak starzenie się wpływa na funkcje poznawcze człowieka?

Wraz z wiekiem niektóre z funkcji poznawczych mogą się zmieniać. Są też umiejętności, które utrzymują się na stałym poziomie, mimo wieku, lub nawet ich poziom wzrasta mimo starzenia się. Niektórzy gorzej radzą sobie z orientacją przestrzenną oraz testami, w których trzeba rozwiązywać określone problemy, ale ich słownictwo wzrasta.

Wraz z wiekiem niektóre funkcje poznawcze działają trochę inaczej. Rozwija się refleksyjność i uważność w odbiorze otaczającego świata, wpływające na rozwój kreatywności. Badania obaliły tezę, że rozwój i (pozytywne w skutkach) zmiany budowy mózgu nie zachodzą u osób dojrzałych. Pokazują za to, że wiele umiejętności seniorów utrzymuje się na wysokim poziomie, a niektóre nawet rozwijają się wraz z wiekiem. Osoby starsze dysponują bogatszym słownictwem, większym doświadczeniem życiowym i zawodowym oraz lepiej analizują sytuacje z różnych perspektyw. Często są też bardziej refleksyjne, uważne i kreatywne. Udowodniono, że regularna aktywność intelektualna i zawodowa pomaga utrzymać sprawność umysłową przez lata. Dlatego „trening mózgu” jest tak samo ważny jak trening na siłowni.

Indywidualne tempo starzenia się

Proces starzenia nie wygląda tak samo u każdego człowieka. Poszczególne zmiany pojawiają się w różnym wieku u mężczyzn i kobiet, a ich tempo jest bardzo indywidualne.. Zmiany w fizycznej wydolności człowieka oraz starzenie się narządów zmysłów nie przebiegają równolegle w zakresie wszystkich cech. Starzenie się dotyczy każdego, lecz jego przebieg wykazuje duże różnice indywidualne.

Styl życia i rodzaj pracy mają znaczenie

Zmiany związane wyłącznie z procesem starzenia się są często trudne do identyfikacji. Rodzaj pracy i styl życia mogą zmiany te przyspieszać lub opóźniać. Nie we wszystkich obszarach życia zawodowego należy spodziewać się wraz z wiekiem ograniczania możliwości wykonywania pracy w równym stopniu. Choć z czasem może zmniejszać się sprawność fizyczna, osoby dojrzałe często rekompensują to bogatym doświadczeniem, praktyczna wiedzą oraz większą odpornością na stres i trudne sytuacje.

Potencjał dojrzałych pracowników

Wielu dojrzałych pracowników mogłoby w pełni lub choćby w ograniczonym zakresie nadal wypełniać swoje zadania, gdyby tempo pracy, organizacja pracy i warunki nie były nastawione tylko na osoby młode, ale zostałyby dostosowane do możliwości silversów.

Zainteresował Cię artykuł? Chcesz więcej informacji? Przeczytaj raport „Starzenie się a zdolność do pracy”.

Interesuje Cię temat wydłużania aktywności zawodowej w Małopolsce? Przeczytaj pozostałe raporty z badania.

Interesuje Cię temat wydłużania aktywności zawodowej, ale nie masz czasu czytać wszystkich raportów? Przeczytaj raport główny „Silversi. Na wagę złota”, gdzie znajdziesz główne dane i wnioski z raportów cząstkowych, wyniki eksperymentu test CV i rekomendacje.